Cé hé an Ombudsman agus cén gnó atá aige?

Tá cumhacht ag an Ombudsman gearáin a scrúdú i dtaobh rudaí a dhéantar in an-chuid comhlachtaí agus na húdaráis áitiúla ina measc.

Is iad seo a leanas na húdaráis áitiúla:

  • comhairlí contae
  • comhairlí cathrach

Is féidir leis an Ombudsman gearáin a scrúdú maidir leis an mbealach a gcuireann na húdaráis áitiúla a gcuid riaracháin agus feidhmiúcháin i gcrích ó lá go chéile. Áiríonn seo gearáin maidir le moill a dhéanamh nó gan gníomhú ar bith a dhéanamh.

Sula ngearánann tú leis an Ombudsman ba chóir duit iarracht a dhéanamh ar an bhfadhb a réiteach leis an údarás áirithe áitúil.  Bíonn córais inmheánacha gearáin agus achomhairc ag roinnt mhór údarás áitiúla agus ba chóir duit achomharc ar do chás a iarraidh tríothu sin.  Mura mbíonn tú sásta leis an dtoradh is féidir leat ansin an scéal a chur faoi  bhráid an Ombudsman.

In ainneoin sin ní féidir leis an Ombudsman scrúdú a dhéanamh faoi:

  • cinneadh chun cead pleanála a cheadú nó a dhiúltú (féach Pleanáil thíos) nó
  • cinntí agus gníomhartha ar a dtugtar ‘feidhmeanna forchoimeádta’ orthu.

Feidhmeanna forchoimeádta

Is ag na baill tofa den údarás áitiúil amháin atá cead na feidhmeanna forchoimeádta a chur i gcrích. Samplaí díobh sin is ea:

  • sraith a leagan
  • plean forbartha a dhéanamh nó a athrú
  • fodhlíthe a dhéanamh nó a aisghairm.

Mura dtuigeann tú an difir idir gníomh feidhmiúcháin agus feidhm fhorchoimeádta i gcás ar bith, déan teagmháil linne chun an míniú a fháil.

Freisin, ní thig leis an Ombudsman na nithe seo a scrúdú:

gníomhartha nó cinntí a rinneadh os cionn 12 mhí sula ndearna tú an gearán ; agus

saincheisteanna atá ina n-ábhar imeachtaí dlíthiúla sna cúirteanna.

Ach, i gcásanna áirithe is féidir leis an Ombudsman na rialacha seo a chur ar leataobh

An bhfuil an an Ombudsman neamhspleách?

Tá. Déanann an Ombudsman gach gearán a iniúchadh go neamhspleách agus go neamhchlaon agus í ag breithniú an raibh, nó nach raibh, aon ghníomh nó aon chinneadh a rinne údarás poiblí cothrom nó réasúnta.

Cén t-ábhar is féidir liom gearán a dhéanamh leis an Ombudsman mar gheall air?

Is féidir leat gearáin a dhéanamh faoi na nithe seo a leanas:

  • ithíocht
  • Ina measc
  • leithroinnt
  • aistrithe
  • iasachtaí
  • deontais
  • deisiúcháin
  • díolacháin    (tá an tionónta freagrach i gcóir roinnt de na deisiúcháin - Féach ar do “lamhleabhair Tionóntach”)
  • cíosanna
  • gan iostas a sholáthar don lucht taistil
  • easpa dídine.
  • Bóithre
  • Ina measc:
  • cothabháil na mbóithre
  • Pleanála / Forbairtí
  • Ina measc:
  • riarachán na n-iarratas pleanála
  • forfheidhmiú na pleanála agus
  • caomhnú.
  • Ceisteanna imshaoil:
  • Ina measc:
  • bruscar
  • bainistiú caighdeáin an uisce
  • truailliú
  • smacht ar mhadraí
  • cosaint ar chreimeadh an chósta agus
  • seirbhísí práinne agus dóiteáin.
  • Caitheamh aimsire agus
  • Ina measc:
  • snámh-linnte
  • páirceanna agus
  • leabharlanna.
  • Mar ábhair gearáin eile
  • B’fhéidir go mbeadh:
  • diúscairt talún
  • pónaí d’ainmhithe a sholáthar
  • clár toghthóirí a ullmhú
  • áiteanna adhlactha agus
  • láithreáin tréigthe.

Cad iad na príomh-ábhar gearáin maidir leis na húdaráis áitiúla?

Baineann formhór na ngearán chuig an Ombudsman faoi na húdaráis áitiúla le tithíocht agus le pleanáil, go háirithe faoi fhorfheidhmiú na gcinntí pleanála (Féach freisin Tithíocht agus Pleanáil thíos.)

Conas a dhéanfaidh an Ombudsman mo ghearán a láimhseáil?

Chomh luath is a dheimhneofar gur féidir linn do ghearán a scrúdú iarrfaidh muid ar an údarás áitiúil tuairisc a chur chugainn mar gheall air. Más gá, tig leis an Ombudsman na comhaid agus na taifid a scrúdú agus daoine bainteach leis an ngearán a cheistiú. Bíonn am de dhíth uainn chun gach eolas atá riachtanach a chruinniú.

Déanfaidh muid na saincheisteanna uile de ‘mhíríarachán’.  Cuireann san áireamh le mhíriarachán mar ghníohú a bhí, nó a d’fhéadfadh a bheith:-

  • déanta gan údarás ceart
  • déanta ar bhonn éigin neamh-ábhartha
  • de thoradh faillí nó neamhchúraim
  • bunaithe ar fhaisnéis mícheart nó neamh-iomlán
  • idirdhealaitheach go neamhchuí
  • bunaithe ar chleachtas riaracháin neamh-inmhianaithe nó
  • ar bhealach eile contráilte le riarachán cóir agus cothrom.

nó i gcás gur theip ar an údáras áitiúl cabhair réasúnta agus treoiir a thabhairt, nó gur theip aur eolas a thabhairt faoi cheart duine le hachomharc a dhéanamh

Ar bhonn na gcritéir míriaracháin seo, déanfaidh muid an cinneadh:

cibé acu an bhfuil an gearán uait bailí nó a mhalairt agus

má tá fulaingthe agat de dheasca gníomhaíochta nó cinnidh a rinne an t-údarás áitiúil.

Má fhaigheann muid go bhfuil fulaingthe agat de dheasca míriaracháin, agus mura bhfuil céim éigin tugtha ag an údarás áitiúil chun é seo a chur ina cheart, is féidir linn moladh a thabhairt dóibh é sin a dhéanamh. Sa mholadh, is féidir linn iarraidh ar an údarás áitiúil:

athbhreithniú a dhéanamh ar a bhfuil déanta acu

an bhreith a rinneadar a athrú nó

sásamh iomchuí a thairiscint, mar a bheadh míniúchán a thabhairt, leithscéal a ghabháil agus/nó cúiteamh airgid.

Pleanáil

An féidir leis an Ombudsman scrúdú a dhéanamh ar chinneadh chun cead pleanála a thabhairt nó a dhiúltú?

Ní féidir

Tá dhá rogha agat mura bhfuil tú sásta le cinneadh éigin a rinne údarás áitiúil maidir le cead pleanála a cheadú nó a dhiúltú.

1. É a achomharc chuig an mBord Pleanála. Is comhlacht reachtúil neamhspleách é seo nach bhfuil faoi dhlínse an Ombudsman – agus bíonn teorainneacha déine ama i bhfeidhm; nó

2. Athbhreithniú breithiúnach a lorg trí na cúirteanna – bíonn teorainneacha ama anseo freisin agus b’fhéidir go mbeadh ort an cheist a chur faoi bhráid dhlíodóra.

Cad is féidir leis an Ombudsman a scrúdú maidir le pleanáil?

Is féidir leis an Ombudsman an riarachán ginearálta maidir le próiseas na pleanála a scrúdú, mar a achoimrítear thíos ach ní féidir léi na cinntí pleanála iad fhéin a scrúdú.

Iarratais nua ar phleanáil

Is féidir leis an Ombudsman gearáin faoi na gnéithe seo a leanas a scrúdú:

an bealach a láimhseálann an t-údarás áitiúil iarratais nua ar phleanáil, mar shampla an bhfuil faisnéis chuinn tugtha acu don phobal faoi iarratais nua ar phleanáil a fuaradar (nó nach bhfuaradar) agus

fógraí ar láithreáin, a bhfuil scríofa orthu, an suíomh agus an inléiteacht (an féidir iad a léamh).

Aighneachtaí tríú páirtí

Is féidir leis an Ombudsman scrúdú a dhéanamh ar ghearáin maidir le haighneachtaí agus tuairimí faighte ó dhaoine ar mian leo agóid a dhéanamh i gcoinne iarratais ar phleanáil nó tuairim a thabhairt faoi. Clúdaithe faoi sin bheadh an tslí a chuir an t-údarás áitiúil in iúl d’agóideoirí faoi:

thoradh iarratais phleanála agus

an teorainn ama i gcomhair achomhairc a dhéanamh.

Comhaid Pleanála

Is féidir leis an Ombudsman gearáin a fhiosrú a bhaineann le cothabháil na gcomhad pleanála, ag áireamh:

an modh a rinne an t-údarás áitiúil na hiarratais pleanála nó na comhaid a chur ar fáil don phobal i gcomhair a n-iniúchta agus

táillí mí-réasúnta nó thar fóir a bheith gearrtha ag an údarás áitiúil ar chóipeanna de dhoiciméid pleanála.

Forbairtí neamh-údaraithe

Is féidir leis an Ombudsman gearáin faoin riaradh ginearálta ar ghearán a rinneadh chuig an údarás áitiúil ó dhuine den phobal maidir le forbairt neamh-údaraithe a scrúdú. Clúdaíonn seo fiosrú ginearálta a dhéanamh ar:

an raibh an freagra a thug an t-údarás áitiúil mar ba chóir agus ag teacht leis an dlí agus na treoirlínte ábhartha

cibé acu an raibh an cinneadh nó an gníomhú forfheidhmithe a rinne an t-údarás áitiúil réasúnta nó nach raibh.

Is éard a thuigtear le forfheidhmiú ná aon chinneadh nó aon ghníomhú a dhéanann an t-údarás áitiúil i ndáil le forbairt neamh-údaraithe.

Forfheidhmiú - Cumhactaí agus dualgais an údaráis áitiúil

Bíonn cumhachtaí agus oibleagáidí áirithe ag na húdaráis áitiúla faoin Acht um Phleanáil agus Forbairt 2000 (An tAcht)

Litir rabhaidh

Ní foláir d’údaráis áitiúla ‘litir rabhaidh’ a eisiúint laistigh de shé seachtain tar éis dóibh fógra nó gearán a fháil i scríbhinn mar gheall ar fhorbairt neamh-údaraithe. Ach, ní leanann sin má dhealraíonn sé gur gearán éaganta nó casaoideach gan substaint bhí ann; nó mura raibh ann ach mion-fhorbairt.

Imscrúdú

Ní foláir d’údaráis áitiúla:

  • an fhorbairt neamh-údaraithe a imscrúdú
  • an fógra nó an gearán agus aon aighneachtaí a dhéantar ina thaobh a bhreithniú agus
  • cinneadh a dhéanamh faoi ‘fhógra forfheidhmithe’ a eisiúint nó gan é a eisiúint.

Is é an cuspóir atá ann go ndéanfaidh an t-údarás áitiúil an cinneadh laistigh de 12 sheachtain tar éis an litir rabhaidh a eisiúint.

An Fógra Forfheidhmithe

Má chinneann an t-údarás áitiúil ar fhógra forfheidhmithe a eisiúint ní foláir dóibh an fógra sin a sheirbheáil láithreach agus a chuir in iúl don ghearánaí go bhfuil sin déanta.

Tá an rogha ag an údarás áitiúil gníomhú a dhéanamh nó gan é a dhéanamh

Níl sé de cheangal ar an údarás áitiúil gníomhú i ngach cás. Faoin Acht, is féidir leo an gearán a fhiosrú agus ina dhiaidh sin, má tá sárú déanta ar reachtaíocht na pleanála, an cinneadh a dhéanamh maidir le gníomhú forfheidhmithe. Má tá gearán déanta chuig an Ombudsman maidir le cinneadh ón údarás áitiúil gan aon ghníomh forfheidhmithe a dhéanamh is é an ról atá aige ná a mheas an raibh an méid a ndearna an t-údarás réasúnta nó nach raibh.

Cá háit ar cheart dom dul ag lorg faisnéise ginearálta nó comhairle theicniúil maidir le pleanáil?

Má tá faisnéis ghinearálta, comhairle theicniúil nó treoir uait ar ábhar pleanála ba chóir duit teagmháil a dhéanamh le d ’údarás áitiúil, nó comhairle neamhspleách dod chuid féin a lorg. Tá eolas agus foirmeacha ar phróiseas na pleanála ar fáil ó na húdaráis áitiúla.

Tithíocht

Cad is féidir leis an Ombudsman a scrúdú maidir le tithíocht?

Iarratais tithaíochta

Is féidir leis an Ombudsman gearáin a scrúdú ó dhaoine:

a bhfuil diúltú tugtha ar iarratais tithíochta uathu agus

atá ar an liosta tithíochta agus a mheasann nár chaith an t-údarás áitiúil go cothrom leo agus gan teach a thairiscint dóibh.

Iasachtaí agus deontais

Is féidir leis an Ombudsman gearáin a scrúdú ó dhaoine a rinne iarratas i gcomhair iasachtaí nó deontais tithíochta chuig an údarás áitiúil agus a mheasann nár chaitheadh go cothrom leis an iarratas. I measc na n-iasachtaí nó na ndeontas seo bheadh:

Deontas Oiriúnaithe Tí do Dhaoine le Míchumas

Cúnamh Tithíochta do Dhaoine Scoth-Aosta

Deontas um Chúnamh Gluaiseachta

Aistrithe, cíos, deisiúcháin, ceannacháin

Is féidir leis an Ombudsman gearáin ó thionóntaí an údaráis áitiúil a scrúdú nuair:

atá diúltú tugtha ag an údarás áitiúil ar aistriú tithíochta a cheadú

atá áireamh mí-chruinn déanta ar an gcíos

atá ró-mhoill déanta ag an údarás áitiúil ar áitreabh údaráis áitiúil a dheisiú nó

nuair nach bhfuil déileáil cóir agus cothrom déanta ag údarás áitiúil ar iarratas chun áitreabh údaráis áitiúil a cheannach.

Cén modh atá ag údarás áitiúil chun tithe a leithroinnt?

Déanann an t-údarás áitiúil gach iarratas ar thithíocht a mheasúnú faoi na Rialacháin um Measúnú Tithíochta agus, má glactar leis, cuirtear an duine ar liosta feithimh i gcomhair tithíochta.

Tá Scéim leithdáileach Tithíochta ag gach údarás áitiúil a úsáideann siad le cinneadh a dhéanamh faoin mbealach a dhéanfar na tithe a dháileadh agus cén chaoi a dhéanfar tosaíocht ar iarratais áirithe. Má tá an t-éileamh ar thithe níos mó ná an méid atá ar fáil úsáideann roinnt údarás áitiúla córas de phointí chun na tosaíochtaí a mheas, go háirithe más ceantar uirbeach é a bhfuil an daonra ag méadú ann. Déantar pointí a dháileadh faoi cheannteidil éagsúla san Scéim leithdáileach Tithíochta.

Conas a láimhseálann an Ombudsman gearán uaim faoi leathroinnt tí?

Má gearánann tú linn toisc nach bhfuair tú teach nó go raibh ró-mhoill ann chun é a fháil fiosróidh muid:

ar láimseáladh an t-iarratas ar theach faoi réir ana Rialachán Tithíochta Sóisialta atá ag an údarás áitiúil agus, más cuí,

ar chaitheadh leatsa le níos lú fabhair ná iarratasóirí eile a bhí i gcás cosúil leat.

Ní féidir leat an Ombudsman a úsáid mar bhealach chun ‘léim thar an scuaine’ agus ní dhéanann muid ionadaíocht don chomhairle thar do cheann.

Gearán a dhéanamh leis an Ombudsman

Cathain is ceart dom gearán a dhéanamh leis an Ombudsman?

Sula ngearánann tú leis an Ombudsman ba chóir duit iarracht a dhéanamh ar an bhfadhb a réiteach leis an údarás áirithe áitiúil. Bíonn córais inmheánacha gearáin agus achomhairc ag roinnt mhór údarás áitiúla agus ba chóir duit achomharc ar do chás a iarraidh tríothu sin. Mura mbíonn tú sásta leis an dtoradh is féidir leat ansin an scéal a chur faoi bhráid an Ombudsman.

Ba chóir duit an gearán chuig ag Ombudsman a dhéanamh chomh luath agus is féidir faoi bhun dhá mhí déag tar éis don chinneadh nó gníomhú a bheith déanta ag an údarás áitiúil. Ná dearmad aon chomhfhreagas a bhí agat leis an údarás a chur chugainn freisin.

Cén fhaid a thógfaidh sé ar an Ombudsman chun déileáil le mo ghearán?

Athróidh an tréimhse a thógfaidh sé le cinneadh a dhéanamh ó chás amháin go dtí cás eile, ag brath ar cé chomh casta a bhíonn gach cás. Déanfaidh muid gach iarracht chun tú a choimeád ar an eolas faoi cad atá ag tarlú.

Cad a chosnóidh sé orm gearán a dhéanamh leis an Ombudsman?

Dada – níl costas ar bith ar sheirbhísí an Ombudsman.

Conas is féidir liom gearán a dhéanamh leis an Ombudsman?

Is féidir leat scríobh nó glaoch isteach go dtí:

Oifig an Ombudsman

Seoladh: 6 Ardán Phort an Iarla, Baile Átha Cliath 2, D02 W773

Teileafón: 01 639 5600

Ríomhphost: complaints@ombudsman.ie

Foirm Ghearáin ar Líne: www.ombudsman.ie

An bhfuil cead ag duine eile gearán a dhéanamh chuig an Ombudsman thar mo cheann?

Tá cead, ar choinníoll gur le cead uaitse agus le do thoil atá siad á dhéanamh. Freisin, is féidir leatsa gearán thar cheann duine eile más lena gcead agus lena dtoil siúd atá tusa á dhéanamh.

Sheirbhísí Inrochtana

Má tá míchumas ort agus tú i bpráinn cabhrach ó sheirbhísí an Ombudsman, ba cheart duit teagmháil linn agus socrú a dhéanamh chun labhairt leis an Oifigeach Rochtana.

Íoslódáil (pdf)