Published on 23 May 2022

Fuair an tOmbudsman an líon is mó gearán riamh faoi sheirbhísí poiblí, cosúil leis na seirbhísí atá á soláthar ag ranna rialtais, údaráis áitiúla agus FSS, in 2021.

Dúirt an tOmbudsman nuacheaptha, Ger Deering, go bhfuair a Oifig 4,004 gearán - méadú 17% i gcomparáid le 2020, agus an líon is mó gearán riamh ó bunaíodh Oifig an Ombudsman, 38 bliain ó shin.

Ag labhairt dó inniu [Dé Céadaoin, an 25 Bealtaine], ag foilsiú thuarascáil bhliantúil 2021, chuir Ger Deering in iúl gur bhain an céatadán is mó den mhéadú sin le gearáin faoi údaráis áitiúla, 1,290 gearán ar fad - sin méadú 45% i gcomparáid le 2020.  Ba le tithíocht agus pleanáil a bhain formhór na ngearán.  Rinneadh 227 gearán leis an Ombudsman maidir le Comhairle Cathrach Bhaile Átha Cliath, 101 gearán faoi Chomhairle Cathrach Chorcaí agus 70 gearán faoi Chomhairle Cathrach agus Contae Luimnigh.

Mhéadaigh an líon gearán faoin Earnáil sláinte 26% (suas 796), earnáil ina n-áirítear FSS, ospidéil phoiblí agus Tusla.  Rinneadh 325 gearán faoi sheirbhísí FSS, lena n-áirítear 105 gearán faoi Chúram Príomhúil agus Pobail, agus 56 gearán faoi scéimeanna um Chóireáil Thar Lear agus na Treorach um Chúram Sláinte Trasteorann.  Rinneadh 118 gearán faoi Tusla leis an Ombudsman. 

Laghdaigh gearáin faoi Ranna agus Oifigí Rialtais 12% i gcomparáid le 2020 (go dtí 1,066).  Bhain an líon is mó gearán leis an Roinn Coimirce Sóisialaí (579), ach tugadh laghdú faoi deara i gcomparáid le 735 in 2020.  Bhain gearáin faoin Roinn leis an Liúntas Míchumais agus bhain 62 gearán leis an Liúntas Cuardaitheora Poist. 

D’imscrúdaigh Oifig an Ombudsman 3,961 gearán in 2021 (méadú 13% i gcomparáid le 2020), agus d’fhreagair an Oifig 6,125 fiosrúchán, méadú 65% i gcomparáid le 2020.

Oifig na bPasanna

Cháin an tOmbudsman Seirbhís Pasanna na Roinne Gnóthaí Eachtracha.  Tugadh méadú suntasach faoi deara sna gearáin a rinneadh leis an Ombudsman faoin Roinn in 2021 – bhain formhór na ngearán le moilleanna ag próiseáil iarratas céaduaire pasanna. Chuir an tOmbudsman in iúl go dtuigeann sé go raibh an tSeirbhís Pasanna faoi bhrú mar gheall ar an bpaindéim agus méadú a bheith tagtha ar líon na n-iarratas i ndiaidh Brexit.  Chuir sé in iúl, áfach, nach raibh a leithéid sin de mhoilleanna inghlactha agus nár cheart go dtarlódh an méid a tharla in 2021 arís. Leanfaidh sé le monatóireacht a dhéanamh air seo. 

Tá tuarascáil bhliantúil an Ombudsman le haghaidh 2021 ar fáil ag www.ombudsman.ie.

Achoimre ar Chásanna

Chomh maith leis sin, tá achoimre le fáil i dtuarascáil bhliantúil an Ombudsman ar roinnt de na gearáin ar sheas sé leo in 2021 lena n-áirítear:

Diúltaíonn Teach Altranais freagra i scríbhinn a thabhairt maidir le gearán a rinne teaghlach faoi mháthair a d’fhág teach altranais (leathanach 33)

Nuair a aimsíodh cónaitheoir teach altranais phríobháidigh beagnach 3km ón teach altranais, agus gortuithe déanta dá haghaidh, rinne an teaghlach gearán leis an teach altranais.  Dhiúltaigh an teach altranais an cás a phlé leis an teaghlach ar dtús, áfach. Ainneoin gur sholáthair an teach altranais freagra ó bhéal ina dhiaidh sin, rinne an teaghlach teagmháil leis an Ombudsman nuair a dhiúltaigh an teach altranais freagairt don ghearán i scríbhinn.

Chomh maith leis sin, ar dtús dhiúltaigh an teach altranais eolas maidir leis an teagmhas a chur ar fáil don Ombudsman.  I ndiaidh cúrsaí a phlé tuilleadh, áfach, d’éirigh leis an Ombudsman an gearán a imscrúdú. Thug sé faoi deara go raibh imscrúdú ar an teagmhas déanta ag an teach altranais ach nach raibh an t-imscrúdú agus freagra ar ghearán an teaghlaigh de réir a bheartas gearán féin.  Scríobh an teach altranais chuig an teaghlach chun leithscéal a ghabháil as an teagmhas.  Ag eascairt as an gcás seo agus teagmhais chosúla, rinne an tOmbudman teagmháil leis an Roinn Sláinte agus é mar aidhm aige a chinntiú gur ceanglas dlíthiúil é go soláthródh tithe altranais freagraí i scríbhinn ar ghearáin.

Níor thug Comhairle ach deontas tacaíochta COVID amháin d’fhear a bhfuil dhá ghnó aige (leathanach 39)

Rinne fear gearán leis an Ombudsman nuair a chuir Comhairle Contae Thiobraid Árann in iúl dó go ndéanfaí a dhá ghnó a mheas mar ghnó amháin chun críche deontas gnó ‘Atosú’ COVID an Rialtais.

 Chuir an Chomhairle in iúl, de bhrí go raibh a dhá ghnó nasctha, agus go raibh an uimhir chánach céanna in úsáid, nach mbeadh an fear i dteideal ach deontas amháin a fháil don dá hoibríocht.

Forálann an scéim ‘Atosú’ go bhféadfadh gnóthaí a bheith i dteideal níos mó ná deontas amháin má tá ‘réadmhaoin rátáilte’ ar leithligh acu nó má tá siad ‘ag oibriú ó roinnt réadmhaoine’.  Thug an tOmbudsman faoi deara go raibh dhá éileamh rátaí ar leithligh eisithe ag an gComhairle maidir le dhá ghnó an fhir agus go raibh nádúr na ngníomhaíochtaí sin sách difriúil.  Ina theannta sin, bhí an dá ghnó cláraithe ar leithligh leis an Oifig um Chlárú Cuideachtaí.  D’iarr an tOmbudsman ar an gComhairle a cinneadh a athbhreithniú. Bhronn an Chomhairle €3,100 breise ar an bhfear i ndáil leis an dara gnó.  

Srian éagórach ar theorainn taistil i scéim talmhaíochta (leathanach 37)

Rinne fear a bhí i mbun gnó bailithe ainmhithe gearán leis an Ombudsman de bhrí gur chiallaigh coinníoll nua a bhí luaite le scéim talmhaíochta (Scéim Fóirdheontais na nAinmhithe Básaithe) go raibh teorainn leis an achar a d’fhéadfaí fuíoll ainmhithe a iompar chun críche rindreála - teorainn 125km ón ngnó. Bhí a fhios ag an bhfear go raibh rindreálaí ainmhithe níos saoire lonnaithe díreach lasmuigh den teorainn 125km.  Bhí díolúine luaite leis an gcoinníoll sa chás nach raibh rochtain ag bailitheoirí ainmhithe ar sheirbhísí níos mó ná rindreálaí amháin laistigh den teorainn taistil. Bhí deacracht ag an bhfear níos mó ná luachan amháin a fháil ina cheantar féin, áfach, agus dhiúltaigh an Roinn Talmhaíochta, Bia agus Mara díolúine a cheadú dó, rud ba chúis le míbhuntáiste iomaíoch dá ghnó.

D’aontaigh an tOmbudsman leis an bhfear agus d’iarr sé ar an Roinn a chás a athbhreithniú. I ndiaidh idirghabháil an Ombudsman, cheadaigh an Roinn díolúine don fhear.  Chomh maith leis sin, bronnadh €1,000 air mar gheall ar an am agus an dua a chaith sé ag iarraidh a ghearán a réiteach.  

Aisíocaíocht €5,000 faighte ag bean faoi scéim cóireála trasteorann i ndiaidh do FSS diúltú ar dtús (leathanach 38)

Rinne bean gearán leis an Ombudsman nuair a dhiúltaigh FSS dá hiarratas ar aisíocaíocht le haghaidh cóireáil leighis dá hiníon faoi scéim na Treorach um Chúram Sláinte Trasteorann.  Chuir FSS in iúl nár sholáthair an bhean fianaise maidir le comhairliúchán othar seachtrach roimh an gcóireáil, agus nach raibh dóthain fianaise maidir le híocaíocht ann – dhá rud a bhí luaite mar riachtanas don scéim.

Nuair a d’imscrúdaigh an tOmbudsman an cás, d’aimsigh sé an méid seo a leanas:

  • ainneoin go raibh litir ón gclinic thar lear ar a raibh fianaise maidir le comhairliúchán othar seachtrach neamhshínithe, bhí an litir dátaithe agus bhí seoladh an chlinic scríofa ar an litir;
  • bhí roinnt neamhréireanna le tabhairt faoi deara ar chuid de na sonraisc ón gclinic cosúil le figiúirí comhlána a sholáthar seachas glanchostas na cóireála.  I ndiaidh iarratais ón Ombudsman, áfach, sholáthair an clinic na sonraisc chearta;
  • bhí fianaise ann maidir le hiasacht a bhí faighte ag an mbean chun costas na cóireála a íoc agus sonrasc ón gclinic a raibh ‘íoctha go hiomlán’ scríofa air.

Chreid an tOmbudsman, nuair a chuirtear gach rud san áireamh, go bhfuil dóthain fianaise ann chun iarratas na mná a cheadú. D’athbhreithnigh FSS a cinneadh agus aisíocadh thart ar €5,000 de na costais chóireála leis an mbean.

Tá tuilleadh cás-staidéar lena n-áirítear na cinn a bhaineann le húdaráis áitiúla, oideachas agus leas sóisialta, le fáil i gCaibidil 4 de thuarascáil bhliantúil 2021 an Ombudsman.