Published on 5 May 2021

Deir an tOmbudsman go bhfuil ‘saol imithe amú’ ag daoine i dtithe altranais

Eisiúint Meán

Tar éis a imscrúdaithe ar shocrúchán na ndaoine atá faoi 65 bliain d’aois i dtithe altranais, dúirt an tOmbudsman Peter Tyndall gur dúirt na daoine ar labhair sé leo nach raibh aon rogha acu ach fanacht i dtithe altranais mar gheall ar easpa tacaíochta ón Stát.

Tá a thuarascáil, ‘Saolta Amú:  Tá sé in Am do thodhchaí níos fearr do dhaoine níos óige i dTithe Altranais’ (‘Wasted Lives: Time for a better future for younger people in nursing homes’), le foilsiú inniu, an 5 Bealtaine, atá ainmnithe freisin mar ‘Lá Eorpach um Maireachtáil Neamhspleách’.   De réir FSS tá os cionn 1,300 duine faoi 65 bliain d’aois i dtithe altranais.

Dúirt an tOmbudsman nár cáineadh ar thithe altranais é a thuarascáil, ach gur bhain a thuarascáil leis an neamhoiriúnacht de thithe altranais mar chóiríocht do dhaoine níos óige faoi mhíchumas. Dúirt sé go raibh formhór na ndaoine ar labhair sé leo le linn an imscrúdaithe ag iarraidh fanacht sa bhaile ach nach raibh a mianta á ndeonú.  

Tar éis dá Oifig gearáin a fháil, thug an tOmbudsman 28 cuairt ar dhaoine a raibh an cheist seo ag dul i bhfeidhm orthu agus labhair sé le grúpaí ionadaíocha.

Dúirt an tOmbudsman:

“Dúirt duine de na daoine ar bhuaileamar leo le linn an imscrúdaithe go bhfuil na blianta is fearr dá shaol curtha amú aige in institiúid. Dúirt duine eile, ar bhain gortuithe dó in ionsaí, go bhfágfadh an duine a ciontaíodh an príosún sa todhchaí - ach nach raibh aon chosúlacht air go bhfágfadh sé an teach altranais”.

Dúirt an tOmbudsman freisin:

  • níl aon chóras ann chun taifead a dhéanamh ar líon na ndaoine a bhfuil faoi thionchar na faidhbe seo agus ar an gcaoi a ndeachaigh sí i bhfeidhm orthu
  • dúirt go leor cónaitheoirí leis gur chreid siad, tráth a iontrála, go mbeadh siad ag fanacht ar feadh tréimhse sealadaí i dteach altranais
  • tá an córas sláinte agus an bealach a mhaoinítear cúram claonta i bhfabhar suíomhanna institiúideacha
  • dúirt roinnt daoine óga faoi mhíchumas nár thug siad toiliú feasach don socrúchán iad a chur i dtithe altranais ar bhonn fadtéarmach
  • tá infhaighteacht seirbhísí cúraim phríomhúil do dhaoine níos óige i dtithe altranais neamhiomlán nó ní bhíonn a leithéid ann.
  • ní raibh go leor gníomhaíochtaí i dtithe altranais oiriúnach do dhaoine níos óige.

Dúirt an tOmbudsman gur léirigh an líon beag daoine óga atá ina gcónaí go neamhspleách ina dtithe féin le tacaíocht ó FSS go raibh sé indéanta saol iomlán sona a chaitheamh. Ar an drochuair, níor tairgeadh an rogha seo d’fhormhór na ndaoine ar bhuail an tOmbudsman leo. 

I dtuarascáil an Ombudsman tugtar faoi deara go bhfuair ceathrar de na daoine ar labhair sé leo le linn a imscrúdaithe bás le linn na paindéime agus go bhfuil an tuarascáil tiomnaithe dá gcuimhne.

Tá roinnt moltaí sa tuarascáil do FSS agus don Roinn Sláinte lena n-áirítear:

  • Ba cheart obair ar an suirbhé náisiúnta a úsáid chun daoine aonair eile a shainaithint in imthosca comhchosúla agus ba cheart gníomh leantach a chur chun feidhme mar ábhar práinne.
  • Buiséad a bhunú atá tiomnaithe do gach réimse FSS chun feabhas a chur ar cháilíocht beatha na ndaoine aonair lena mbaineann
  • Go ndéanfaidh an FSS agus an Roinn Sláinte treoirlínte dochta a dhréachtú do bhaill foirne a bhfuil baint acu le hiarratais a phróiseáil don Scéim Tacaíochta do Theach Altranais lena chinntiú go bhfuil toiliú eolasach iomlán ann
  • Ba cheart don Roinn Sláinte athbhreithniú a dhéanamh ar an bhforáil reachtúil lena rialaítear clárú HIQA ar sholáthraithe seirbhíse sláinte chun tacú le bogadh i dtreo samhail seirbhíse cláraithe, mar atá molta ag an HIQA.
  • D'fhorbair FSS pacáiste faisnéise cuimsitheach do dhaoine níos óige a dtéann an cheist seo i bhfeidhm orthu. 

Cás-Staidéir

Sa tuarascáil ar imscrúdú an Ombudsman: ‘Saolta amú:
Tá sé in Am do thodhchaí níos fearr do dhaoine níos óige i dTithe Altranais’, tugtar cur síos ar chásanna de os cionn 20 duine níos óige i dtithe altranais, ina measc tá:

Mark a bhí 48 nuair a bhuail stróc é. Tá sé i dteach altranais le naoi mbliana anuas.  Tá sé ag iarraidh é a fhágáil mar níl sé sásta ann. Is ceoltóir é Mark agus, sular bhuail stróc é, bheadh sé ag tabhairt camchuairte ar fud an domhain le grúpaí idirnáisiúnta. Deir sé nach cuimhin leis an fhoirm don Scéim Tacaíochta Tithe Altranais a chomhlánú agus deir sé nár tugadh aon rogha dó ach an teach altranais.  Deir Mark nach bhfuil aon ghníomhaíochtaí ann do dhaoine níos óige sa teach altranais, agus nach bhfuil aon rogha aige cathain a itheann sé, cén t-am a éiríonn sé, nó cén t-am a théann sé a chodladh.  Fuair carthanas áitiúil teach dó ach ní leor a phacáiste tacaíochta ó FSS, mar sin ní féidir leis fanacht ann ach ar feadh lá amháin sa tseachtain. 

Bhí Francis 52 nuair a bhain gortú inchinne de, tar éis dó titim as dréimire agus a theach féin á thógáil aige. Tá sé i dteach altranais le hocht mbliana anuas.  Tá a theach inrochtana do chathaoireacha rothaí anois. Tá sé an-mhíshásta sa teach altranais ach ní féidir leis pacáiste cúraim a fháil chun a ligean dó cónaí ina theach féin.

Tá Liam 52 bliain d'aois agus i dteach altranais. Ceann den cúpla gníomhaíocht a thaitin leis ba ea cuairt a thabhairt ar linn snámha. Mar sin féin, b’éigean dó íoc as freastal ar an linn snámha, agus costas an iompair chuige. Ní féidir leis é a íoc a thuilleadh agus tá a ghníomhaíochtaí an-teoranta anois.

Bhí Rose idir 45-49 bliain d’aois nuair a bhain gortú inchinne di.  Tá sí anois i dteach altranais.     Nuair a thug foireann imscrúdaithe an Ombudsman cuairt uirthi bhí pian uirthi agus mhol a habhcóide di cuairt a thabhairt ar ospidéal áitiúil.  Dúirt sí nach raibh sí in ann íoc as, toisc go raibh coimhdeacht ag teastáil uaithi, a chosain € 23 san uair, agus go mbeadh uirthi costas an iompair chuig an ospidéal agus uaidh a íoc.

Bhí Adam 45 nuair a thit sé agus bhain gortú inchinne dó. Glacadh isteach i dteach altranais é ón ospidéal. Shíl sé nach mbeadh sé ann ach ar feadh cúpla seachtain le haghaidh faoisimh, ach chaith sé cúig bliana ann.  (Tá sé ina chónaí go neamhspleách sa bhaile anois le tacaíocht dhá uair an chloig in aghaidh an lae, sé lá sa tseachtain.)  Shínigh sé foirm iarratais don Scéim Tacaíochta Tithe Altranais ach deir sé nár thuig sé cad a raibh á shíniú aige.  Dúirt sé le FSS nár shínigh sé riamh le haghaidh fanachta bhuain sa teach altranais. Dúirt FSS nach mbeadh sé in ann cuimhneamh air mar gheall ar a riocht ag an am.  Ní fheadar cén fáth gur iarradh air an fhoirm a shíniú má mhothaigh an FSS nach raibh an cumas aige déanamh amhlaidh ag an am. 

Tá tuarascáil an Ombudsman agus Achoimre Feidhmiúcháin ar fáil ar: www.ombudsman.ie

físeán gairid ina bhfuil gearragallaimh ghairide le cuid de na daoine a bhfuil sé seo ag dul i bhfeidhm orthu ar fáil ag: www.ombudsman.ie agus ar YouTube

CRÍOCH