Published on 7 December 2016

 

7 Nollaig

Deir Peter Tyndall, an tOmbudsman, go bhfuil mearbhall ar roinnt daoine faoi scéim cúram sláinte de chuid an Aontais Eorpaigh lena ndéantar soláthar do chóireáil leighis thar lear.  Deir sé nach bhfuil eolas faoin scéim ann i measc lear mór daoine a d’fhéadfadh leas a bhaint aisti. 

Leis an scéim um Chúram Sláinte Trasteorann, tugtar rogha do dhaoine a chónaíonn in Éirinn cóireáil sláinte poiblí a fháil i dtír eile san Aontas Eorpach.  Is minic a bhaineann daoine in Éirinn leas as an scéim de bharr na liostaí feithimh fada atá ann le haghaidh roinnt cóireálacha a fhaigheann cistiú poiblí.  Is é Feidhmeannacht na Seirbhíse Sláinte (FSS) a riarann an scéim. Aisíocann sí costas na cóireála. Déantar aisíocaíocht ar aon dul leis na rátaí foilsithe atá ar fáil ó Phointe Teagmhála Náisiúnta FSS. Íocann an t-othar costas na cóireála roimh ré.

Dúirt an tOmbudsman:

“Fuair mé roinnt gearán ó dhaoine a bhfuil mearbhall orthu faoin dóigh a n-oibríonn an scéim nó a raibh deacrachtaí acu nuair a bhí siad ag iarraidh an t-airgead a chaith siad ar an gcóireáil a éileamh ar ais.  Is rímhinic is daoine leochaileacha iad atá an-tinn agus a raibh orthu taisteal chuig tír eile chun cóireáil leighis a bhí ag teastáil go géar a fháil.  Ba mhaith liom go mbeadh daoine ar an eolas faoin scéim agus ba mhaith liom a chinntiú, i dteannta FSS, go mbeidís ar an eolas faoi na nósanna imeachta ar fad a bhaineann leis an scéim sula dtéann siad i mbun taistil.” 

Ní hionann an scéim um Chúram Sláinte Trasteorann agus an Scéim Cóireála Thar Lear.  Go ginearálta, cumhdaítear cóireálacha nach bhfuil ar fáil in Éirinn leis an Scéim Cóireála Thar Lear. Leis an scéim um Chúram Sláinte Trasteorann, cumhdaítear cóireálacha atá ag fáil cistiú poiblí agus atá ar fáil in Éirinn.

Cás-Staidéir

D’fhoilsigh an tOmbudsman achoimrí ar thrí cinn de na gearáin a fuair a Oifig.  Baineann na gearáin le mearbhall faoin ‘gcód’ riaracháin a úsáidtear le haghaidh cóireálacha agus le mearbhall faoi aisíocaíocht as cúram othair chónaithigh agus cúram othair sheachtraigh.  I gcás cóireáil othair chónaithigh (nó thar oíche), éilítear réamhchead ó FSS sula dtéitear i mbun taistil agus tá cód gaolmhar agus costas comhaontaithe ag baint le gach cóireáil ar leith.  I gcás cóireáil othair sheachtraigh (nó cúram lae), ní éilítear réamhchead.

Cás-Staidéar 1: Diúltaíodh do chostas obráid athchur cromáin a aisíoc go hiomlán le pinsinéir

I gcás amháin, rinne bean 74 bliana d’aois gearán leis an Ombudsman nuair a theip ar FSS costas iomlán na hobráide athchur cromáin a ndeachaigh sí fúithi a aisíoc léi.  Bhí an bhean ar an liosta feithimh poiblí le haghaidh na hobráide ar feadh breis agus dhá bhliain agus chinn sí sa deireadh dul go Tuaisceart Éireann chun cóireáil a fháil faoin scéim um Chúram Sláinte Trasteorann.  D’íoc sí costas iomlán na hobráide roimh ré (€12,500 a fuair sí ar iasacht ó ghaol léi) agus d’iarr sí an t-airgead a athéileamh ó FSS ina dhiaidh sin.  Rinne an pinsinéir gearán leis an Ombudsman, áfach, nuair nár aisíoc FSS ach €10,900 den chostas lenar bhain.

Mhínigh FSS go raibh an formheas bunaidh bunaithe ar an bhfaisnéis a chuir comhairleach na mná ar fáil.  Fuair sí formheas ar dtús le haghaidh obráid ‘neamhchaighdeánach’ athchur cromáin a fháil.  Tar éis don bhean an gnáthamh a fháil, níor dheimhnigh an comhairleach i dTuaisceart Éireann go bhfuair sí an gnáthamh ‘neamhchaighdeánach’ a bhí ní ba chostasaí.  Rinne FSS íocaíocht as obráid ‘chaighdeánach’ athchur cromáin a bhí ní ba neamhchostasaí ach gheall sí go ndéanfaí measúnú neamhspleách ar chairt leighis na mná chun a fháil amach ar cuireadh an gnáthamh ní ba chasta ar fáil nó nár cuireadh.  Ní dhearnadh measúnú neamhspleách ar an gcairt leighis faoin am a ndeachaigh an bhean teagmháil le FSS. Ghlac FSS leis gur cheart an measúnú neamhspleách a bheith déanta faoin am sin.  Mar chomhartha dea-thola, ghabh FSS leithscéal leis an mbean agus d’íoc sí an t-easnamh €1,600 léi.

Cás-Staidéar 2:Scéim mhícheart - faisnéis mhícheart

I gcás eile, diúltaíodh do chóireáil bhreise a chur ar fáil faoin Scéim Cóireála Thar Lear do bhean le haghaidh cóireáil othair chónaithigh in aghaidh limféidéime (chun an t-at ar a cosa a rialú tar éis cóireáil in aghaidh ailse), cé go bhfuair sí formheas faoin scéim sin le haghaidh na cóireála in aghaidh limféidéime ar an gcéad dul síos.  Ba go mícheart a moladh di ansin iarratas a dhéanamh ar chóireáil faoin scéim um Chúram Sláinte Trasteorann sula bhfuair sí formheas le haghaidh cóireála faoin Scéim Cóireála Thar Lear.

Níor cuireadh in iúl don bhean go raibh sí in ann achomharc a dhéanamh in aghaidh chinneadh tosaigh FSS ar dhiúltú don iarratas ar an Scéim Cóireála Thar Lear. Ina ionad sin, dúirt FSS léi iarratas a dhéanamh ar chóireáil faoin scéim um Chúram Sláinte Trasteorann.  De réir FSS, bhí an chóireáil ar theastaigh uaithi í ar fáil ar bhonn othair sheachtraigh in Éirinn. Bhí an fhaisnéis sin mícheart.  Cé go bhfuil cúram othair sheachtraigh ar fáil anseo do roinnt othair limféidéime, theastaigh ón mbean cineál dian cóireála othair chónaithigh in aghaidh a reachta. Níl an cineál cóireála sin ar fáil in Éirinn faoi láthair. Dá bhrí sin, ba cheart a hiarratas a bheith breithnithe faoin Scéim Cóireála Thar Lear agus ní faoin scéim um Chúram Sláinte Trasteorann.

Tar éis di réamhíocaíocht a dhéanamh as an gcóireáil thar lear faoin scéim um Chúram Sláinte Trasteorann, chuir FSS in iúl di go raibh uirthi ‘cód cóireála’ a chur ar fáil. Ní ann do chóid chóireála FSS ann le haghaidh cóireáil othair sheachtraigh thar lear, áfach. Le teann éadóchais, chuaigh sí i dteagmháil lena soláthraí cúraim sláinte phríobháidigh, a rinne ranníocaíocht i leith na gcostas.  D’aontaigh FSS leis an méid fágtha (€2,900) a aisíoc léi, tar éis di gearán a dhéanamh leis an Ombudsman.  D’aontaigh FSS freisin go dtabharfadh sí formheas don bhean le haghaidh cóireáil in aghaidh limféidéime amach anseo faoin Scéim Cóireála Thar Lear agus go mbreithneodh sí iarratais ó othair eile atá i gcás den sórt céanna.

Cás-Staidéar 3: Difríocht idir costais chúram lae agus costais chúram othair chónaithigh

Bhain cás eile le fear a fuair formheas ó FSS le haghaidh cóireáil othair chónaithigh (lenar bhain fanacht thar oíche) in aghaidh shiondróm na conaire carpasaí ina dhá lámh. D’íoc an fear an costas de gheall le €7,000 as a chúram othair chónaithigh in ospidéal i dTuaisceart Éireann roimh ré ach mhothaigh sé maith go leor chun an t-ospidéal a fhágáil ar an lá a rinneadh a obráid. Dá bhrí sin, measadh é a bheith ina othar lae agus ba cheart aisíocaíocht a bheith faighte aige ón ospidéal. Diúltaíodh dá iarraidh nuair a d’iarr sé aisíocaíocht ón ospidéal, áfach. Dúirt an t-ospidéal gur fhan an costas mar a bhí, beag beann ar cé acu a chuaigh sé abhaile an lá sin nó a d’fhan sé thar oíche.

Níorbh fhéidir le FSS ach aisíocaíocht mar othar lae a dhéanamh leis an bhfear. B’ionann an aisíocaíocht sin agus pas beag níos mó ná €2,000.  D’fhág sé sin go raibh easnamh de gheall le €5,000 aige. Nuair a chuir an tOmbudsman ceist ar an ospidéal i dTuaisceart Éireann faoin difríocht idir costais othar lae agus costais othair chónaithigh, ghlac an t-ospidéal leis go ndearnadh earráid sa chás seo. D’aontaigh sé go n-aisíocfadh sé na costais a bhí fágtha. Agus é ag leagan béim ar an gcás seo, is mian leis an Ombudsman a léiriú cad is féidir tarlú nuair nach bhfuil othair láneolach ar shonraí na scéime ná ar an dóigh a n-oibríonn sí. Sa chás seo, ní bheadh FSS in ann a thuar, tráth ar thug sí formheas dó cúram othair chónaithigh a fháil, go scaoilfí an fear mar othar cónaitheach. I gcomhairle le hOifig an Ombudsman, leasaigh FSS a litir formheasa chun eolas a thabhairt d’othair faoi na féidearthachtaí éagsúla atá ar fáil faoin scéim agus faoi theidlíochtaí othair.

CRÍOCH

 

Nóta d’Eagarthóirí:

I mí Dheireadh Fómhair 2016, d’fhoilsigh an Coimisiún Eorpach tuarascáil ar úsáid an chúraim sláinte trasteorann san Aontas Eorpach.  Léirítear sa tuarascáil go bhfuair Éire na nithe seo sa bhliain 2015:

·         4,599 n-iarraidh ó dhaoine a bhí ag iarraidh faisnéise faoin scéim (an 3ú figiúr is airde i measc na 23 Bhallstát a thug freagra)

·         216 iarraidh ar údarú chun taisteal, ar údaraíodh 93 cinn díobh agus ar diúltaíodh do 15 cinn díobh. I gcás 85 cinn de na hiarrataí sin, tarraingíodh siar iad nó bhí siad do-ghlactha.

D’aisíoc Éire €448,458 san iomlán faoi iarrataí ar réamhúdarú.

Tá físeán ina mínítear an scéim um Chúram Sláinte Trasteorann ar fáil ar shuíomh Gréasáin an Choimisiúin Eorpaigh ag www.ec.europa.eu/health/

Tá tuilleadh faisnéise faoin scéim um Chúram Sláinte Trasteorann agus faoin Scéim Cóireála Thar Lear ar fáil ar shuíomh Gréasáin FSS ag www.hse.ie.