Published on 30 May 2017

30 Bealtaine

Tuarascáil Bhliantúil an Ombudsman 2016

Tá Peter Tyndall, an tOmbudsman, ag obair le soláthraithe seirbhíse poiblí chun gearáin a réiteach agus seirbhísí a fheabhsú. Déanann a Oifig breithniú ar ghearáin ón bpobal faoi raon leathan seirbhísí poiblí, lena n-áirítear na seirbhísí sin a gcuireann údaráis rialtais, údaráis sláinte agus údaráis áitiúla iad ar fáil.

Ag labhairt dó ag seoladh a Thuarascála Bliantúla don bhliain 2016 (an 31 Bealtaine), leag an tOmbudsman béim ar a thábhachtaí atá sé feabhsúcháin ar sheirbhísí poiblí a bhaint amach ar mhaithe leis na daoine sin a dhéanann gearán lena Oifig agus ar mhaithe lena lán daoine eile:

“Oibrímid le soláthraithe seirbhíse poiblí chun torthaí a chinntiú do dhaoine ar caitheadh go héagórach leo. Déileálaimid leis na héagóracha aonair agus cinntímid nach ndéanfar iad ar dhaoine eile sa todhchaí. Sin é an bealach is éifeachtaí is féidir seirbhísí poiblí a fheabhsú do gach duine.”

Scrúdaigh an tOmbudsman breis agus 3,000 gearán ón bpobal sa bhliain 2016. Anuas air sin, thug sé freagra ar níos mó ná 1,700 ceist. Scrúdaíodh 1,120 gearán faoi Ranna/Oifigí Rialtais, 841 ghearán faoi údaráis áitiúla agus 625 ghearán faoi FSS agus seirbhísí cúraim shóisialta.

An scéim um Fhreastal Réasúnta i Scrúduithe Deimhnithe (RACE)

Bhí scéim RACE i measc na réimsí ar cuireadh feabhas orthu mar thoradh ar ghearáin a rinneadh leis an Ombudsman. Cabhraíonn an scéim lena chinntiú nach ndéantar daltaí faoi mhíchumas a fhágáil faoi mhíbhuntáiste i scrúduithe stáit. De bharr idirghabháil an Ombudsman:

  • tá sé níos simplí iarratas a dhéanamh ar scéim RACE;
  • is go huathoibríoch a thugtar cabhair san Ardteistiméireacht do dhaltaí a fuair cabhair den chineál céanna ag leibhéal an Teastais Shóisearaigh;
  • tá daltaí ar diúltaíodh cabhair dóibh ag fáil míniúcháin níos fearr ar na cúiseanna leis an diúltú.

Gearáin faoin gcóras Soláthair Dhírigh

I mí Aibreáin 2017, fuair an tOmbudsman soiléiriú go bhféadann a Oifig glacadh le gearáin ó dhaoine atá ina gcónaí i gcóiríocht Soláthair Dhírigh. Is beart é sin atá an tOmbudsman ag iarraidh le fada an lá.  Fágann sé go bhfuil rochtain ar nós imeachta neamhspleách gearán ag na daoine sin atá ina gcónaí in ionaid chóiríochta soláthair dhírigh.

Dúirt Peter Tyndall, an tOmbudsman:

“Ní mór do dhaoine atá ina gcónaí in ionaid soláthair dhírigh bheith in ann gearáin a dhéanamh a bhreithneofar go hoibiachtúil i bpróiseas neamhspleách. Tríd an mbreithniú a dhéanfaidh an Oifig seo ar ghearáin neamhréitithe na gcónaitheoirí, cabhrófar lena chinntiú gur ar an gcaighdeán is airde is féidir a sholáthrófar na seirbhísí sin. Bhuail foireann na hoifige seo le cónaitheoirí agus bainisteoirí ionaid ar fud na tíre cheana féin agus fáiltíonn siad go mór roimh an bhforbairt seo.”

Imscrúduithe

Sa bhliain 2016, chuir an tOmbudsman tús le himscrúduithe ar na nithe seo:

  • An dóigh a bhfuil TUSLA ag déileáil le gearáin agus na ceachtanna atá á bhfoghlaim ó ghearáin a bhfuair a Oifig iad
  • An dóigh a bhfuil scéim cúitimh ‘neachtlann Magdalen’ á riar
  • An dóigh a bhfuil FSS ag riar na Scéime Cóireála Thar Lear.

Foilseofar torthaí na n-imscrúduithe sa bhliain 2017.

For-rochtain - déanamh gearáin a éascú ar fud na tíre

Tá an tOmbudsman ag iarraidh go mbeidh sé níos fusa do dhaoine a ngearán faoi sheirbhísí poiblí a thabhairt chun a Oifige. Reáchtálann baill foirne ón Oifig clinic gearán agus comhairle lá amháin gach mí i Luimneach, i gCorcaigh agus i nGaillimh.  Reáchtáil an Oifig imeacht réigiúnach i dTrá Lí, Contae Chiarraí, freisin sa bhliain 2016. Bhí na baill foirne in ann glacadh le gearáin. Chomh maith leis sin, bhuail an tOmbudsman le soláthraithe seirbhíse áitiúla agus le hionadaithe poiblí chun béim a leagan ar na dóigheanna a bhféadann gearáin feabhas a chur ar sheirbhísí poiblí.

Cás-Staidéir

Chomh maith leis sin, rinne an tOmbudsman cur síos ar roinnt de na cásanna ar dhéileáil a Oifig leo sa bhliain 2016.

Cás-Staidéar 1: Athraíonn an Roinn a cinneadh ceithre bliana tar éis iarratas ar dheontas €18,000 a fhormheas (Leathanach 23)

D’fhormheas an Roinn Talmhaíochta, Bia agus Foraoiseachta iarratas a rinne fear ar dheontas faoin scéim Athbhuanaithe/Coillteoireachta ar dtús ach d’athraigh sí a cinneadh ceithre bliana ina dhiaidh sin.  Chaith an fear €18,255 ar fhoraois a athphlandú. Dúirt an Roinn nár luaigh an fear ina iarratas go ndearnadh damáiste don fhoraois le dóiteán roimhe sin, rud a tháinig salach ar choinníollacha na scéime. Mar sin féin, sheas an tOmbudsman le gearán an fhir tar éis don fhear fianaise a chur ar fáil á léiriú gur luaigh sé an dóiteán agus gur chuir sé tuairisc ón nGarda Síochána isteach lenar deimhníodh an damáiste a rinneadh leis an dóiteán. 

Cás-Staidéar 2: Níor caitheadh go cothrom le leasathair mic léinn i scéim deontais (Leathanach 33)

Rinne mac léinn gearán leis a Ombudsman nuair a dhiúltaigh Tacaíocht Chomhchoiteann do Mhic Léinn in Éirinn (SUSI) dá hiarratas ar dheontas mac léinn a tástáladh ó thaobh acmhainne de. Ar na critéir a bhí ann le haghaidh an deontas a fháil ná go raibh “tuismitheoir nó caomhnóir” an mhic léinn ag fáil íocaíocht leasa shóisialaigh. Sa chás seo, ba é leasathair an mhic léinn a bhí ag fáil íocaíocht leasa shóisialaigh. Dhiúltaigh SUSI don iarratas, áfach, mar nár cuireadh ‘leasathair’ ar áireamh sa sainmhíniú ar ‘tuismitheoir nó caomhnóir’ ina reachtaíocht.

Bhí an tOmbudsman den tuairim go rabhthas ag caitheamh go héagórach leis an mac léinn mar gurb é aidhm na scéime tacú le mic léinn ar ioncam íseal. Chuir an tOmbudsman an tsaincheist in iúl don Roinn Oideachais agus Scileanna. Leasaigh an Roinn an reachtaíocht ina dhiaidh sin.  Dámhadh íocaíocht €2,890 don mhac léinn.

Cás-Staidéar 3: Rinneadh sraith earráidí sa chóireáil a chuir ospidéal ar mháthair nua (Leathanach 27)

Bhí bean ar rugadh leanbh di in Ospidéal Réigiúnach an Láir Tíre, an Muileann gCearr, tamall beag roimhe sin ag fulaingt fuiliú agus pian leanúnach. Tar éis don ospidéal scanadh ultrafhuaime a dhéanamh, ní dhearna an t-ospidéal teagmháil léi agus bhí uirthi ina dhiaidh sin dul chuig an Rannóg Éigeandála. Ba é gearán na mná nach bhfuair sí coinne iarchúraim ar chor ar bith, nár cuireadh achoimre scaoilte chuig a lia-chleachtóir ginearálta ar chor ar bith agus nár cuireadh in iúl di riamh go raibh sí in ann a leanbh nua a thabhairt chuig an ospidéal léi.

Ghabh an t-ospidéal leithscéal leis an mbean agus dúirt sé:

  • gur athbhreithnigh sé a phróiseas um litreacha scaoilte a eisiúint
  • gur chuir sé feabhas ar a chóras raideolaíochta digití
  • gur chuir sé tús le Seirbhís ‘Iarsmaointe Breithe’ inar féidir le máithreacha nua aon ábhair imní a phlé.

Cás-Staidéar 4: Iompaítear bille leasa shóisialaigh €20,000 de chuid mná ina aisíocaíocht (Leathanach 26)

Rinne bean gearán leis an Ombudsman tar éis don Roinn Coimirce Sóisialaí a chur in iúl di go ndearnadh ró-íocaíocht €19,900 léi in íocaíochtaí leasa shóisialaigh. Nuair a bhí a cás á athbhreithniú, tháinig sé chun solais gur ríomhadh a hioncam go mícheart agus nár chuir an Roinn tinneas a laghdaigh ioncam a fir chéile san áireamh. Tháinig sé chun solais nach ndearnadh ró-íocaíocht leis an mbean agus gurbh amhlaidh go raibh aisíocaíocht €700 le híoc léi.

Tá Tuarascáil Bhliantúil an Ombudsman don bhliain 2016 ar fáil ag www.ombudsman.ie.

CRÍOCH