Published on 25 March 2021

Bhí saincheisteanna a bhaineann le COVID faoi chaibidil in go leor gearán a rinne daoine i soláthar díreach leis an Ombudsman in 2020.  I measc na ngearán ar dhéileáil an tOmbudsman leo, bhí gearáin faoi ghluaiseacht daoine ó chóiríocht reatha, daoine a aistriú chun féinaonrú a dhéanamh i gcoimpléasc Iarthar na Cathrach, agus líomhaintí nach raibh comhlíonadh treoirlínte sláinte poiblí á chinntiú ag an bhfoireann laistigh d’ionaid soláthair dhírigh.

Rinne daoine i soláthar díreach 61 gearán leis an Ombudsman in 2020, ar laghdú é seo anuas ó 168 in 2019. Ba é ba phríomhchúis leis an laghdú nach raibh an fhoireann in oifig an Ombudsman ábalta glacadh le gearáin i bpearsan ag ionaid soláthair dhírigh mar gheall ar shrianta taistil náisiúnta.

Dúirt an tOmbudsman agus é ag labhairt inniu (Déardaoin, an 25 Márta 2021) nuair a bhí a ‘tráchtaireacht ar sholáthar’ bliantúil á foilsiú:

“Feictear dúinn gurb é an bealach is fearr inar féidir le cónaitheoirí i soláthar díreach teagmháil a dhéanamh linn ná trínár gclár For-Rochtana agus na cuairteanna a thugamar i bpearsan ar ionaid.  Ar an drochuair, bhí ár gcuairteanna le ciorrú in 2020.  Cuirfimid tús leis na cuairteanna seo arís eile in 2021.”

Aistrithe chuig ionaid éagsúla

Rinneadh gearáin leis an Ombudsman nuair a bhí ar an tSeirbhís Chóiríochta um Chosaint Idirnáisiúnta (an SCCI) thart ar 600 cónaitheoir a athlonnú i gcaitheamh tréimhse trí seachtaine chun tacú le scaradh fisiciúil agus sóisialta in ionaid.  I measc na ngearán a rinneadh, bhí easpa fógra faoi roinnt de na haistrithe agus láthair na n-ionad a raibh daoine á n-aistriú chucu.  Rinneadh roinnt gearán freisin faoi scaradh sóisialta ar bhusanna agus maisc a chaitheamh.

Iarrataí ar aistrithe

Fuair an tOmbudsman 25 gearán faoi iarrataí ar aistriú chuig ionaid soláthair dhírigh eile.  I gcás amháin, dhiúltaigh an SCCI iarraidh ar aistriú a rinne cónaitheoir, a fear céile agus a leanbh óg ar an mbunús go raibh spás leordhóthanach maireachtála ann ina n-ionad reatha. Nuair a thug an tOmbudsman le tuiscint go raibh an bhean ag súil lena dara leanbh go luath, chomhaontaigh an SCCI go gcuirfeadh sé cóiríocht ar fáil do theaghlach ceathrar clainne.

Cuireadh cónaitheoirí ar an eolas gur cuireadh na haistrithe go léir ar fionraí ar chúiseanna sláinte poiblí. Cé go raibh eisceachtaí ann i gcás cúiseanna práinneacha leighis nó shábháilteacht an duine aonair, dúirt an tOmbudsman go leantar le breithniú a dhéanamh ar na  hiarrataí go léir ar bhonn cás ar chás.

Ceadúnais tiomána a diúltaíodh

Rinneadh dhá ghearán leis an Ombudsman nuair nach raibh cónaitheoirí ábalta glacadh le fostaíocht mar gheall theastaigh uathu tiomáint chuig an obair. Ní fhéadfadh na cónaitheoirí ceadúnas tiomána a fháil mar gheall nach féidir iad a eisiúint do dhuine a chónaíonn san AE.  Ní cháilítear iarratasóirí ar chosaint idirnáisiúnta mar gheall nach ndearnadh cinneadh faoina stádas cónaitheachta. Tá teagmháil á déanamh ag an Ombudsman leis an Roinn Iompair, a bhfuil reachtaíocht á thabhairt isteach acu chun an fhadhb a réiteach.

Cuntais bhainc

Ina thráchtaireacht bhliantúil, rinne an tOmbudsman cur síos freisin ar na deacrachtaí a raibh cónaitheoirí i soláthar díreach thíos leo maidir le cuntais bhainc a oscailt.  Ní féidir cuntas a oscailt ach má sholáthraíonn tú fianaise i leith seoladh buan. Ní ghlacfaidh institiúidí airgeadais le seoladh ionad soláthair dhírigh mar sheoladh buan.  Dúirt an tOmbudsman go bhfuil teagmháil á déanamh ag an Roinn Dlí agus Cirt le Cónaidhm Bhaincéireachta na hÉireann agus le heagrais eile chun an tsaincheist a réiteach.

Seirbhísí leighis

I gcás eile, bhí deacracht ag cónaitheoir teacht ar sheirbhísí meabhairshláinte a bhfuil géarghá leo agus le heolas a fháil ar thréimhse a chaith sí san ospidéal. I ndiaidh go ndearna an tOmbudsman idirghabháil, chinntigh FSS gur cuireadh na seirbhísí meabhairshláinte cuí ar fáil don bhean óna hionad. Shocraigh foireann an Ombudsman go ndéanfadh an bhean teagmháil leis an ospidéal inar fhan sí agus thug an t-ospidéal le fios go gcuirfeadh sé an t-eolas ar fáil di a theastaigh uaithi.

Tá an tuarascáil ‘An tOmbudsman agus Soláthar Díreach: Nuashonrú don bhliain 2020’ (‘The Ombudsman & Direct Provision: Update for 2020’) ar fáil ag www.ombudsman.ie

CRÍOCH