Published on 9 June 2021

Leibhéal gearán mar gheall ar sheirbhísí poiblí ard fós d’ainneoin na paindéime

- an tOmbudsman le dul ar scor tar éis bheith in Oifig le beagnach ocht mbliana

Bhí leibhéal na ngearán a rinneadh in 2020 leis an Ombudsman Peter Tyndall ard, maidir le seirbhísí poiblí, mar shampla na seirbhísí a chuireann ranna rialtais, údaráis áitiúla agus FSS ar fáil, é sin d’ainneoin na paindéime.

Fuair an tOmbudsman 3,418 gearán ón bpobal anuraidh, laghdú 6% ó na figiúirí in 2019, ach ba é an líon ab airde é ó 2015.  Ag labhairt dó inniu [9 Meitheamh] ag foilsiú a thuarascáil bhliantúil do 2020, dúirt Peter Tyndall freisin gurb é seo an tuarascáil bhliantúil deiridh a bheidh á heisiúint aige toisc go mbeidh sé ag dul ar scor óna phost mar Ombudsman tar éis beagnach ocht mbliana sa phost.

Dúirt an tOmbudsman freisin gur cúis imní dó é go bhfuiltear ag brath fós ar láithreacha comhchónaithe in Éirinn – saincheist ar tharraing sé aird uirthi san imscrúdú a rinne sé le déanaí maidir le daoine óga a shocrú i dtithe altranais (Saolta gan Tairbhe: Thar am go mbeidh todhchaí níos fearr i ndán do dhaoine óga i dtithe altranais’).

Dúirt an tOmbudsman:

“D’fhoglaimíomar ó COVID gur féidir lenár seirbhísí poiblí solúthacht agus cumas a léiriú le linn géarchéime. Ní mór dúinn an phráinn sin agus an fhealsúnacht ‘is féidir linn’ a chur i bhfeidhm agus muid ag dul i ngleic leis na saincheisteanna a bhaineann le láithreacha comhchónaithe, lena n-áirítear iad siúd do dhaoine faoi mhíchumas agus iarrthóirí ar chosaint idirnáisiúnta.  Bheadh sé sin ina oidhreacht chroíúil i ndiaidh na bliana gruama atá díreach thart.”

Ba iad na Ranna agus na hOifigí Rialtais, lena n-áirítear an Roinn Coimirce Sóisialaí, an fhoinse ba mhó de ghearáin a rinneadh leis an Ombudsman in 2020 (32%), agus ina dhiaidh sin tháinig na húdaráis áitiúla (26%) agus ansin an earnáil Sláinte agus Cúram Sóisialta (18%).

Rinneadh 735 gearán faoin Roinn Coimirce Sóisialta, lena n-áirítear 126 gearán maidir leis an Íocaíocht Dífhostaíochta Phaindéime. Bhain formhór na ngearán faoin Íocaíocht Dífhostaíochta Phaindéime le riaráistí íocaíochta d’iarratasóirí, tar éis don Roinn os cionn milliún iarratas a fháil. Bhí roinnt díobh á gcur isteach arís is arís toisc go raibh daoine ag bogadh isteach agus amach ón bhfostaíocht. Dúirt an tOmbudsman, cé gur thóg sé roinnt ama na riaráistí a íoc, bhí sé sásta go raibh córais chuí in áit chun déileáil leis an tsaincheist.

Tá tuarascáil bhliantúil 2020 an Ombudsman le fáil ar www.ombudsman.ie.

CÁS-STAIDÉIR

I dtuarascáil bhliantúil an Ombudsman, déantar achoimre ar roinnt de na gearáin ar sheas sé leo in 2020, lena n-áirítear:

Stop curtha leis an Íocaíocht Dífhostaíochta Phaindéime do shiamsóir ag obair thar lear

Rinne siamsóir gearán leis an Ombudsman nuair a cuireadh deireadh lena hÍocaíocht Dífhostaíochta Phaindéime. Bhí an bhean ag obair thar lear go luath in 2020 nuair a bhuail an phaindéim. Cuireadh na socruithe go léir a bhí aici ar ceal agus fágadh gan ioncam í. Rinne sí iarratas rathúil ar an Íocaíocht Dífhostaíochta Phaindéime ach ansin stopadh an íocaíocht. Dúirt an Roinn Coimirce Sóisialaí nach raibh an bhean i dteideal na híocaíochta toisc nach raibh sí ag obair in Éirinn.

Rinne an tOmbudsman athbhreithniú ar an reachtaíocht agus níorbh fhéidir leis bunús chinneadh an rialtais a fheiceáil maidir le híocaíocht na mná a stopadh nuair a bhí sí ina cónaí agus ag íoc cánach in Éirinn. Bhí an Roinn sásta athbhreithniú a dhéanamh ar an gcinneadh, thug sé an íocaíocht ar ais don bhean agus d’íoc sé riaráistí de thart ar €5,600.

Tugadh cógas don alcólachas do bhean nach raibh aon alcól tógtha aici

Nuair a tugadh bean isteach go dtí rannóg éigeandála Ospidéal an Mater le haghaidh cóireála leighis, tugadh dhá dhruga di a tugtar de ghnáth do dhaoine a bhfuil alcólachas acu nó airíonna éirí as orthu. Déanadh é seo cé nach raibh alcól tógtha ag an mbean le 10 mbliana anuas

Bhí stair d’ailse ag an mbean agus tugadh isteach sa rannóg éigeandála í toisc go raibh pian tromchúiseach sa bholg aici agus an galar buí. Dúirt sí go soiléir le foireann an ospidéil nach raibh aon alcól tógtha aici ach tugadh an dá dhruga di don alcólachas. Níos déanaí rinne dochtúir athbhreithniú ar an gcóireáil leighis a bhí á fháil aici agus stopadh é nuair a d’éirigh an bhean marbhánta agus mearaithe.

Rinne an t-ospidéal imscrúdú ach níor éirigh leo an dochtúir a shainaithint a d’ordaigh an cógas. Ghabh siad a leithscéal leis an mbean, a fuair bás ina dhiaidh sin, agus lena teaghlach.

Dúirt an tOmbudsman go raibh sé de cheart ag an ospidéal ‘foirm eachtra’ a chomhlánú ag am an eachtra (agus ní ina dhiaidh sin), agus go mba chóir dóibh leithscéal a ghabháil leis an mbean agus a teaghlach díreach tar éis an eachtra, agus gan fanacht go dtí go ndearnadh gearán.

Mar thoradh ar an ngearán, tá céimeanna tógtha ag an ospidéal chun a chinntiú gur féidir i gcónaí a shainaithint cé atá ag ordú cógas. Tá córas leictreonach chun eachtraí a thuairisciú á fhorbairt aige freisin agus tá sé ag soláthar clár oideachais don fhoireann.

Tugtar grád níos ísle do mhac léinn tar éis marcanna a bheith tras-scríofa go mícheart

I dtuarascáil bhliantúil an Ombudsman, déantar cur síos ar chás mhic léinn na hArdteistiméireachta a bhí marc amháin gann de ghrád H2 a fháil ina scrúdú Spáinnise. Tar éis idirghabhála an Ombudsman, fuarthas gur tras-scríobhadh a mharcanna go mícheart nuair a rinneadh athbhreithniú ar a pháipéar agus bhí sé i dteideal an grád níos airde a fháil.

Bhí gearán déanta ag an mac léinn leis an Ombudsman ós rud é go mbeadh drochthionchar ag an ngrád níos ísle ar an áit a bhí aige san oideachas tríú leibhéal. Nuair a rinne Coimisiún na Scrúduithe Stáit athbhreithniú ar an gcás, fuarthas go raibh marc sa bhreis bronnta ag an athbhreithneoir ar an mac léinn, ach nár tras-scríobhadh i gceart é ar an bhfoirm ábhartha. Ghlac Coimisiún na Scrúduithe Stáit leithscéal leis an bhfear óg agus d’uasghrádaigh siad an toradh a bhí aige go dtí H2. Chuir an Coimisiún in iúl don CAO go raibh athrú tagtha ar an marc agus d’aisíoc siad an costas a bhain leis an achomharc a dhéanamh.

Déanann bean gearán faoi Acht um Míchumas nuair a dhiúltaíonn Comhairle Contae comharthóir ateangaireachta a chur ar fáil di

Faoin Acht um Míchumas, is féidir leis an Ombudsman gearáin a scrúdú maidir le cothroime rochtana ar sheirbhísí poiblí, rochtain ar fhoirgnimh phoiblí agus rochtain ar fhaisnéis.

I gcás amháin, rinne bean a raibh bac éisteachta uirthi gearán leis an Ombudsman faoin Acht um Míchumas nuair a dhiúltaigh Comhairle Contae an Chláir don iarratas a rinne sí go mbeadh comharthóir ateangaireachta i láthair le haghaidh comhairimh thoghcháin.

Bhí cuireadh tugtha ag iarrthóir don bhean bheith i láthair don chomhaireamh toghcháin áitiúil 2019. Dúirt an bhean go raibh an chomharthaíocht agus na scáileáin san ionad comhairimh easnamhach. Dhiúltaigh an Chomhairle Contae don iarratas a rinne sí ar chomharthóir ateangaireachta agus dúirt siad go raibh an chomharthaíocht a bhí ann sásúil agus nach raibh sé ina ‘teidlíocht ná seirbhís reachtúil’ go gcuirfí fógra maidir le comhaireamh toghcháin ar fáil.

Ní thagraíonn an tAcht um Míchumas, áfach, don riachtanas go mbeidh an tseirbhís ina ‘seirbhís reachtúil’. Tar éis idirghabháil ón Ombudsman, ghlac an Chomhairle leis go mba chóir go mbeadh socruithe in áit aici chun comharthóir ateangaireachta Gaeilge a sholáthar, má ndéantar iarratas ar cheann. Dúirt an Chomhairle go mbeadh sé riachtanach é seo a chur san áireamh ag an gcéim pleanála agus deartha nuair a bheidh ionad comhairimh á leagan amach agus á dhearadh amach anseo.

De bharr earráide i suíomh gréasáin, íocann fear €1,000 sa bhreis ar cháin cláraithe feithiclí

Rinne fear gearáin leis an Ombudsman faoi Oifig na gCoimisinéirí Ioncaim toisc gur ghearr siad €1,000 sa bhreis air le haghaidh Cánach Cláraithe Feithiclí ná an méid a bhí luaite ar áireamhán ar líne na gCoimisinéirí nuair a ceannaíodh an cháin.

Sular íoc an fear an cháin cláraithe feithiclí, chuir sé isteach sonraí a ghluaisteáin san áimreamhán ar líne agus tugadh méid níos ísle ná mar a ghearr na Coimisinéirí Ioncaim. Dúirt na Coimisinéirí Ioncaim go raibh an cur síos ar an ngluaisteán a bhí san áireamhán mícheart. Rinne an t-áireamhán tagairt do mhúnla níos sine ná an ceann a bhí sé ar intinn ag an bhfear é a cheannach. Bhí méid níos ísle de Cháin Cláraithe Feithiclí le híoc don mhúnla níos sine. Ghlac na Coimisinéirí Ioncaim leithscéal leis an bhfear agus d’aisíoc siad an €1,000 sa bhreis a bhí íoctha aige. Rinne siad nuashonrú ar an áireamhán freisin.

DEIREADH

Tá tuilleadh cás-staidéir, lena n-áirítear iad siúd a bhaineann leis na hearnálacha talmhaíochta agus sláinte, le fáil i gCaibidil 4 de thuarascáil bhliantúil an Ombudsman 2020.